Momenteel volg ik de opleiding Kunstzinnige Therapie aan de Hogeschool Leiden. Dit is een erkende Nederlandse HBO-opleiding, die regulier medische kennis en antroposofische inzichten integreert. Daarmee is het mogelijk om zowel in de reguliere als in de antroposofische gezondheidszorg te werken. Neem een kijkje op de website van de Hogeschool Leiden om meer te weten te komen over de webstie. Deze link is te vinden bij het kopje "favoriete links", in het menu.
Tijdens mijn derde studiejaar (2009-2010) zal ik stage gaan lopen op de Montessorischool in Wassenaar. Ik zal dan kinderen begeleiden in de kunstzinnige vorming, door zowel in kleine groepjes als individueel gerichte teken- en schilderlessen te geven. Aangezien deze opleiding en de kunstzinnige therapie nog niet zo bekend is bij iedereen en ik altijd veel vragen krijg over deze vorm van therapie, wilde ik een stukje schrijven over wat dit inhoudt.
wat onuitsprekelijk is"
J.W. Goethe
Kunstzinnige therapie richt zich (volgens de antroposofie) op de drie psychologische functies van de mens: het denken, het voelen en het willen of handelen. Wanneer deze functies in harmonie zijn, is de mens gezond. Wanneer men één of twee van de functies eenzijdig gebruikt, raakt men uit balans en kan men ziek worden.
In de kunstzinnige therapie worden de gezonde krachten van de mens aangesproken. Al tekenend, schilderend en boetserend wordt er toegewerkt naar een harmonie tussen denken, voelen en het handelen. De onderontwikkelde psychologische functies worden door middel van gerichte oefeningen en technieken aangesproken en geactiveerd.
Tekenen kent technieken die vooral het bewustzijn aanspreekt. Door bijvoorbeeld het natekenen van een voorwerp vanuit de waarneming, leert men te kijken zonder te oordelen en zonder gevoel. Een andere techniek is het tekenen van geometrische vormen. Dit schept ordening in het denken. Schilderen spreekt vooral het gevoelsleven aan. De stemming van de kleuren roept gevoelens op en deze kunnen door het schilderen in beweging gebracht worden. Zo wordt gewerkt in de nat-in-nat techniek, waarbij het papier nat wordt gemaakt en er met aquarelverf op geschilderd wordt. Doordat het papier nat is, worden de kleuren intenser en komen deze directer binnen in het gevoelsleven. Door hier gericht mee aan het werk te gaan kunnen emoties in balans gebracht worden. Boetseren vraagt veel doorzettingsvermogen en wilskracht om de koude klei te kneden tot een concrete vorm. Men leert letterlijk vorm te geven aan iets, te handelen vanuit de wil.
Naast ondersteuning op lichamelijke en psychische klachten, kan de kunstzinnige therapie ook ingezet worden als weg naar zelfontplooiing, inspiratie en zingeving.
Kunstzinnigheid is het menselijke vermogen om gedachten, situaties en gevoelens in vormen, kleuren (en klanken) weer te geven. Door middel van kunst kunnen we ons met het leven verbinden en een plaats geven aan belangrijke gebeurtenissen. In een kunstwerk kan uitdrukking worden gegeven aan gevoelens of onderwerpen die moeilijk of niet onder woorden gebracht kunnen worden. Via de zelfgemaakte kunstwerken kijken we naar onszelf vanuit een ander perspectief. In de kunstzinnige therapie kunnen we ontdekken hoe we met bepaalde gevoelens en situaties omgaan en hoe we onszelf hierin kunnen ontwikkelen. De ervaringen in het werken met kleur en vorm kunnen zo positief doorwerken op onze persoonlijke ervaringen in het dagelijkse leven.
De esthetische aspecten van kunst spelen in de therapie geen rol. Centraal staan de belevingen tijdens het kunstzinnig werken en het proces van ontwikkeling en genezing.
Deze vorm van therapie kan voor iedereen iets betekenen en spreekt elke doelgroep aan op een eigen, unieke manier:
- Voor kinderen (vanaf schoolleeftijd) die bijvoorbeeld nog moeilijk onder woorden kunnen brengen waar ze mee zitten en dit uiten in onrust, weinig concentratie, hangerig gedrag, onzekerheid, faalangst of fysieke klachten als hoofdpijnen, buikpijn of motorische ontwikkelingsstoornissen.
Kunstzinnige therapie sluit aan bij de fantasie en de ervaringgerichte leerwijze van kinderen. De therapeut gebruikt middelen die het kind kent en vertrouwd zijn. Door te tekenen, schilderen en boetseren kan het kind hun eigen wereld laten zien en alles wat het daarin beleeft. De therapeut is deskundig in het interpreteren van deze beeldentaal, waardoor het duidelijk kan worden wat er in het kind omgaat. Samen met het kind worden er gerichte oefeningen gedaan die aansluiten op zijn situatie. Het kind leert zijn eigen mogelijkheden ontdekken en uitbreiden en ontwikkelt zo vertrouwen in zichzelf.
De kunstzinnige therapeut helpt kinderen meer zelfvertrouwen te krijgen, beter emoties uit te drukken, een traumatische ervaring een plek te geven en een verlies of een scheiding van ouders te verwerken. Maar ook kan het de ontwikkleing van het kind bevorderen.
- De leeftijdsfase van 12 tot 18 jaar staat bekend als een onzekere en stormachtige periode. In deze periode kunnen jongeren problemen ervaren op psychisch en/of sociaal gebied. Een jongere praat niet gemakkelijk met een volwassene over zijn moeilijkheden. Klachten uiten zich eerder in problematisch gedrag, zoals teruggetrokken en afstandelijk gedrag, rebels gedrag, het overschrijden van grenzen en regels, drank- en/of drugsmisbruik, somberheid en depressiviteit.
Kunstzinnige therapie kan de jongere ondersteunen in zijn zoektocht naar zijn identiteit. Door te schilderen, tekenen of boetseren leert hij uiting te geven aan zijn gevoelens die hij moeilijk onder woorden kan brengen. In een persoonlijk kunstwerk kan zichtbaar worden wat er in de jongere leeft. Door middel van gerichte oefeningen leert de jongere omgaan met zijn grenzen en mogelijkheden. Hij ontwikkelt zo zelfvertrouwen in zichzelf.
De kunstzinnig therapeut helpt de jongere meer zelfvertrouwen te krijgen, emoties uit te drukken en/of te beheersen, meer interesse te krijgen voor de omgeving, traumatische ervaringen een plek te geven en een verlies of scheiding te verwerken.
- Ouder worden gaat vaak gepaard met een verlies van het geheugen, lichamelijke achteruitgang en gevoelens van eenzaamheid en melancholie. Kunstzinnige therapie kan hierop een positieve werking hebben, namelijk het opfrissen van het geheugen, het wakkerder worden door een betere waarneming, vreugde beleven aan het leven en er positiever tegenover staan. De mogelijkheid zelf iets te scheppen geeft het gevoel dat men weer mee doet. De huidige generatie ouderen is niet gewend om te praten over gevoelens. Tijdens het kunstzinnig werken kan men emoties vorm geven, zonder dat er woorden nodig zijn.
Het herbeleven van positieve ervaringen uit het verleden kan het zelfvertrouwen en het gevoel van eigenwaarde versterken. Door middel van beelden kunnen gevoelsindrukken en daarmee herinneringen worden opgeroepen die een bepaalde betekenis hebben voor de oudere. Op deze manier wordt hij aangesproken in zijn individualiteit. De biografie wordt herbeleefd en er wordt opnieuw waarde aan toegekend.
